Groeien is niet altijd groter worden

Een terechte vraag

De me.scan komt voort uit de positieve psychologie. Die stroming verlegde de aandacht van wat er mis is met mensen naar wat hen sterk maakt (Seligman & Csikszentmihalyi, 2000). Dat zie je terug in hoe wij werken. We zoeken naar wat iemand van nature aantrekt, naar gedrag dat vanzelf gaat en energie geeft, en naar het potentieel dat nog niet zichtbaar is maar wel klaarligt.

Coaches vragen ons dan weleens: en de rest? Is alles wat niet vanzelf gaat dan niet interessant?

Het antwoord is: juist wel. Alleen vraagt het een andere blik.

Twee soorten kracht

In een profiel zien we twee soorten kracht. Van buiten zijn ze vaak niet van elkaar te onderscheiden.

Natuurlijke Kracht is gedrag dat hoort bij een thema dat je van nature aantrekt. Je doet het omdat het bij je past, en het geeft je energie.

Kwetsbare Kracht is gedrag dat je net zo goed laat zien, maar dat hoort bij een thema waar je onbewust weerstand tegen hebt. Het gedrag is werkelijk aanwezig en vaak effectief. Anderen noemen het soms zelfs je sterkste kwaliteit. Wat ontbreekt, is niet de kwaliteit van het gedrag, maar een eigen voorkeur voor het thema. Je hebt het gedrag aangeleerd, omdat de omgeving erom vroeg. Het kost energie, omdat het hoort bij een thema dat je innerlijk afwijst. Ook als het lukt.

Neem iemand die altijd de verantwoordelijkheid neemt. Als niemand opstaat, doet zij het. Het gaat goed, en iedereen rekent op haar. Maar wat haar drijft, is niet dat het thema haar aantrekt. Het is wat de vraag van buiten in haar raakt. Dat is de behoefte aan een eigen plek en aan serieus genomen worden, en de angst om die plek kwijt te raken. Zolang het rustig is, merkt niemand iets. Onder druk neemt ze alles over en laat ze niemand meer ruimte. Taken overdragen voelt dan als haar plek opgeven.

Waarom je dit niet ‘ontwikkelt’

Bij Natuurlijke Kracht en bij het potentieel dat nog klaarligt, is de vraag: hoe breng je dit verder? Bij Kwetsbare Kracht werkt die vraag averechts. Wie aangeleerd gedrag verder traint, bouwt verder op iets wat energie kost. En onder druk wordt dit gedrag toch al sterker ingezet, niet zwakker. Meer oefenen maakt het patroon hooguit steviger.

Ook buiten de me.scan zie je dit onderscheid. In het sterktemodel van Linley en collega’s (2010) heten dit learned behaviours: dingen die je goed doet, maar waar je geen energie van krijgt. Hun advies is niet om dat gedrag verder uit te bouwen, maar om het met mate in te zetten.

De me.scan kijkt nog een stap verder. Onder Kwetsbare Kracht ligt een onbewuste weerstand tegen het thema zelf. Het beeld dat iemand vanbinnen van dat thema heeft, is geen positief beeld. Het is een karikatuur: een overtrokken versie van het thema, iets waar hij of zij van weg wil. Daar hangt een emotie aan, zoals de behoefte en de angst uit het voorbeeld hierboven. Die emotionele lading speelt mee in hoeveel het gedrag kost en hoe sterk het onder druk doorschiet.

De aandacht verschuift daarom. De vraag is niet: hoe word je hier nog beter in? De vraag is: wat raakt dit thema in je, en hoe herken je dat op tijd?

Wat onze data laten zien

In onze eigen data, van ruim 25.000 unieke respondenten, zien we iets wat op het eerste gezicht vreemd lijkt. Bij oudere mensen staat niet minder Kwetsbare Kracht in het profiel dan bij jongere mensen. Er staat zelfs iets meer.

Je zou verwachten dat mensen met de jaren minder gaan doen wat niet bij hen past. Maar kijk naar wat Kwetsbare Kracht is: gedrag dat je als eigen herkent, bij een thema waar je weerstand tegen hebt. Het verschijnt dus pas in het profiel als je het gedrag als het jouwe herkent. Een mogelijke verklaring is deze. Hoe sterker de weerstand tegen een thema, hoe moeilijker het is om gedrag bij dat thema als het jouwe te herkennen. Wordt die weerstand met de jaren minder sterk, dan kun je het gedrag eerder zien, benoemen en als het jouwe herkennen.

Dat past bij wat de ontwikkelingspsychologie al langer beschrijft. Mensen worden gemiddeld emotioneel stabieler naarmate ze ouder worden (Roberts, Walton & Viechtbauer, 2006). En oudere volwassenen gaan doorgaans beter om met negatieve gevoelens dan jongere (Charles & Carstensen, 2010). De psychiater Carl Jung beschreef de tweede helft van het leven als de periode waarin je een plek gaat geven aan wat je eerder buiten jezelf hield (Jung, 1931).

Eén kanttekening hoort erbij. Onze cijfers vergelijken jongere en oudere mensen met elkaar. Het zijn niet dezelfde mensen die we door de jaren heen volgen. Een deel van het verschil kan dus ook komen doordat een langer leven simpelweg meer vraagt, en meer aangeleerd gedrag oplevert. Waarschijnlijk spelen beide mee. Het profiel laat zien wáár Kwetsbare Kracht zit. Hoe zwaar ze weegt, blijkt pas in het gesprek.

Wat groei in volwassenheid dan is

Als dit klopt, betekent groei in volwassenheid niet dat je minder Kwetsbare Kracht hebt. Het betekent dat je het patroon herkent, kunt benoemen en kunt bijsturen. Het gedrag wordt dan een keuze in plaats van iets wat moet. Je zet het in waar het nodig is, en je laat het waar het niet hoeft. En als je het laat, voelt dat niet als falen of als je plek kwijtraken.

Dat is een ander soort vooruitgang dan groeien in je talent. Je ziet het niet terug in wat je meer gaat doen, maar in hoeveel minder energie het gedrag opeist. En dat levert vaak meer op dan je zou denken: energie die vrijkomt, minder doorschieten onder druk, en meer ruimte voor wat je wél energie geeft.

Twee bewegingen die bij elkaar horen

Betekent dit dat je bij Kwetsbare Kracht moet beginnen? Nee. De volgorde doet ertoe.

De eerste stap is altijd de basis: het gedrag dat vanzelf gaat, het thema dat je aantrekt. Van daaruit kun je kijken naar wat schuurt. Wie zonder die basis met Kwetsbare Kracht aan de slag gaat, richt alle aandacht op wat energie kost, zonder dat er iets tegenover staat. Het aangeleerde gedrag blijft dan het enige houvast, en het patroon wordt eerder sterker dan zwakker.

Daarna lopen de twee bewegingen naast elkaar. Je groeit in wat je van nature hebt, en je herstelt de balans bij gedrag dat energie kost. Het een maakt het ander mogelijk. Wie meer kan doen vanuit wat hem van nature ligt, hoeft minder te leunen op gedrag dat energie kost. En wie het patroon herkent, houdt meer energie over voor wat hem of haar echt aantrekt.

Wat dit vraagt van begeleiders

Voor coaches verandert daarmee de vraag. Niet: “Hoe kun je dit nog beter doen?” Maar: “Wat gebeurt er in je als je dit laat liggen?” en “Wat zou je kwijtraken als iemand anders het overnam?” Die vragen raken aan behoeften en angsten. Ze vragen ruimte, tijd, veiligheid, steun en een goede verhouding. Dit terrein open je niet in een eerste gesprek.

Het is ook geen therapie. Het gaat om bewustwording van een patroon, zodat iemand er anders mee kan omgaan. Is de emotionele lading zwaar, of hangt die samen met klachten? Dan hoort de begeleiding bij een psycholoog of een andere zorgprofessional.

Precies dit deel van het werk staat centraal in de me.master 2: Kwetsbare Kracht lezen, en mensen begeleiden bij het herkennen en bijsturen ervan. Coaches leren daar het profiel verder te lezen dan de talenten, zonder de positieve basis los te laten.

Bronnen

• Charles, S.T. & Carstensen, L.L. (2010). Social and emotional aging. Annual Review of Psychology, 61, 383–409.
• Jung, C.G. (1931). Die Lebenswende. In Seelenprobleme der Gegenwart. Zürich: Rascher. (Engels: The stages of life, Collected Works, vol. 8.)
• Linley, A., Willars, J. & Biswas-Diener, R. (2010). The Strengths Book: Be Confident, Be Successful, and Enjoy Better Relationships by Realising the Best of You. Coventry: CAPP Press.
• Roberts, B.W., Walton, K.E. & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
• Seligman, M.E.P. & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5–14.